PSA — norma, interpretacja wyników i co oznacza podwyższony poziom?
PSA (ang. Prostate-Specific Antigen, antygen swoisty dla gruczołu krokowego) to białko produkowane przez komórki prostaty. Jego oznaczenie z krwi jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka prostaty — choć podwyższony wynik nie oznacza automatycznie nowotworu.
Normy PSA w zależności od wieku
- 40–49 lat: do 2,5 ng/ml
- 50–59 lat: do 3,5 ng/ml
- 60–69 lat: do 4,5 ng/ml
- 70–79 lat: do 6,5 ng/ml
Wartości graniczne traktuje się orientacyjnie. Coraz częściej zamiast jednego punktu odcięcia analizuje się dynamikę PSA (jak szybko rośnie w czasie) oraz gęstość PSA (stosunek do objętości prostaty).
Co podnosi PSA poza rakiem?
- Łagodny rozrost prostaty (BPH).
- Zapalenie gruczołu krokowego (prostatitis).
- Niedawno wykonane badanie palcem przez odbyt (DRE) lub cystoskopia.
- Stosunek seksualny lub ejakulacja w ostatnich 48 godzinach.
- Jazda na rowerze w przeddzień badania.
- Cewnikowanie pęcherza.
Jak prawidłowo przygotować się do badania PSA?
- Powstrzymaj się od ejakulacji przez 48 godzin przed pobraniem.
- Nie jeźdź na rowerze co najmniej 2 dni wcześniej.
- Nie wykonuj PSA bezpośrednio po cystoskopii, biopsji ani badaniu DRE — odczekaj minimum tydzień.
- Jeśli masz infekcję dróg moczowych — wylecz ją najpierw.
Co zrobić po nieprawidłowym wyniku PSA?
Nie panikuj. Pierwszy krok to konsultacja u urologa, który zinterpretuje wynik w kontekście wieku, objętości prostaty, dolegliwości i ewentualnych poprzednich wartości PSA. Dalsza diagnostyka może obejmować:
- Powtórzenie PSA po 4–6 tygodniach (z zachowaniem zasad przygotowania).
- Oznaczenie wolnego PSA i wyliczenie wskaźnika fPSA/tPSA.
- USG transrektalne prostaty (TRUS).
- Multiparametryczny rezonans magnetyczny prostaty (mpMRI).
- W razie wskazań — biopsja gruczołu krokowego.
Czy każdy mężczyzna po 50. r.ż. powinien badać PSA?
Tak — to badanie zalecane przesiewowo. Wystarczy proste pobranie krwi raz w roku. Wczesne wykrycie raka prostaty pozwala na leczenie radykalne i pełne wyleczenie.