Standardy diagnostyki i leczenia w gabinecie Aplusmed
Postępowanie w gabinecie opieram na aktualnych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (European Association of Urology, EAU) — tych samych, które obowiązują w ośrodkach urologicznych w całej Europie. Poniżej streszczam zasady dla najczęstszych problemów, z którymi zgłaszają się pacjenci.
Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Sposób postępowania zawsze dobieram indywidualnie, po zbadaniu pacjenta.
Stulejka i obrzezanie u dorosłych
Zgodnie z wytycznymi European Association of Urology (EAU) stulejka u dorosłych wymaga leczenia, gdy powoduje objawy: ból, trudności w oddawaniu moczu, nawracające stany zapalne żołędzi i napletka lub problemy podczas współżycia. Leczenie zachowawcze (maści steroidowe) podejmuje się przed decyzją o zabiegu, a obrzezanie lub plastyka napletka pozostają rozwiązaniem trwałym.
- Bezobjawowa, niepełna ściągalność napletka u dorosłego nie zawsze wymaga operacji — decyduje nasilenie objawów.
- Leczenie miejscowe maścią ze steroidem jest opcją pierwszego wyboru w wybranych przypadkach stulejki.
- Liszaj twardzinowy (BXO) jest wskazaniem do leczenia operacyjnego i wymaga badania histopatologicznego wyciętego napletka.
- Załupek (parafimoza) to stan pilny — wymaga natychmiastowego odprowadzenia napletka.
- Obrzezanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, w trybie ambulatoryjnym.
Źródło: EAU Guidelines on Paediatric Urology / Sexual and Reproductive Health
Krótkie wędzidełko napletka
Zbyt krótkie wędzidełko powodujące ból, pękanie lub krzywienie żołędzi podczas erekcji leczy się operacyjnie — frenuloplastyką. Zabieg jest krótki, wykonywany w znieczuleniu miejscowym i pozwala zachować napletek.
- Wskazaniem jest ból przy erekcji, nawracające pęknięcia wędzidełka lub krwawienie po stosunku.
- Frenuloplastyka jest zabiegiem oszczędzającym — nie wymaga obrzezania.
- Powrót do aktywności seksualnej zwykle po ok. 4 tygodniach gojenia.
Źródło: EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health
Łagodny rozrost prostaty (BPH / LUTS)
Wytyczne EAU zalecają ocenę objawów ze strony dolnych dróg moczowych na podstawie wywiadu, skali IPSS, badania per rectum, badania moczu, PSA (po omówieniu z pacjentem), pomiaru zalegania moczu po mikcji i uroflowmetrii. Leczenie dobiera się do nasilenia objawów.
- Łagodne objawy: obserwacja i modyfikacja stylu życia (podaż płynów, ograniczenie kofeiny i alkoholu wieczorem).
- Objawy umiarkowane i nasilone: leczenie farmakologiczne (m.in. alfa-blokery, inhibitory 5-alfa-reduktazy, leki antymuskarynowe w objawach gromadzenia).
- Leczenie zabiegowe rozważa się przy nieskuteczności farmakoterapii, zatrzymaniu moczu, nawracających zakażeniach, kamicy pęcherza lub niewydolności nerek z przeszkody podpęcherzowej.
- Uroflowmetria i pomiar zalegania po mikcji są podstawowymi badaniami czynnościowymi w gabinecie.
Źródło: EAU Guidelines on Non-neurogenic Male LUTS
Wczesne wykrywanie raka prostaty
EAU zaleca indywidualną, omówioną z pacjentem strategię wczesnego wykrywania raka prostaty u dobrze poinformowanych mężczyzn z oczekiwaną długością życia powyżej 10–15 lat. Podstawą jest oznaczenie PSA i badanie per rectum, a przy podejrzeniu — wieloparametryczny rezonans magnetyczny przed biopsją.
- Rozmowę o PSA zwykle rozpoczyna się od 50. roku życia, a od 45. u mężczyzn z rakiem prostaty w rodzinie lub pochodzenia afrykańskiego.
- Podwyższone PSA należy potwierdzić powtórnym oznaczeniem przed dalszą diagnostyką.
- Rezonans wieloparametryczny (mpMRI) wykonuje się przed biopsją, a nie po niej.
- Preferowany jest dostęp przezkroczowy do biopsji ze względu na mniejsze ryzyko zakażeń.
Źródło: EAU Guidelines on Prostate Cancer
Kamica moczowa
W kolce nerkowej EAU zaleca w pierwszej kolejności niesteroidowe leki przeciwzapalne, a badaniem obrazowym z wyboru jest tomografia komputerowa bez kontrastu; USG stosuje się jako badanie wstępne, także w gabinecie. Złogi poniżej 10 mm mogą odejść samoistnie przy wsparciu leczenia wydalającego.
- Gorączka, cechy zakażenia lub pojedyncza nerka z przeszkodą to sytuacja pilna — wymaga natychmiastowego odbarczenia.
- Profilaktyka nawrotów: podaż płynów zapewniająca ok. 2,5 l moczu na dobę, ograniczenie soli, dieta dopasowana do składu złogu.
- Po wydaleniu warto oznaczyć skład kamienia i wykonać badania metaboliczne przy nawrotach.
Źródło: EAU Guidelines on Urolithiasis
Zakażenia układu moczowego
Wytyczne EAU odradzają leczenie bezobjawowej bakteriurii poza ciążą i planowanymi zabiegami naruszającymi błonę śluzową dróg moczowych. Objawowe zakażenia leczy się krótkimi, celowanymi kursami antybiotyku, a nawroty wymagają diagnostyki przyczyny.
- Podstawą rozpoznania jest badanie ogólne moczu, a przy nawrotach — posiew z antybiogramem.
- U mężczyzn każde zakażenie układu moczowego traktuje się jako powikłane i wymaga oceny urologicznej.
- Nawracające zakażenia u kobiet: profilaktyka nieantybiotykowa w pierwszej kolejności.
- Zakażenie z gorączką i bólem okolicy lędźwiowej wymaga pilnej diagnostyki w kierunku odmiedniczkowego zapalenia nerek.
Źródło: EAU Guidelines on Urological Infections
Krwiomocz i krwinkomocz
Widoczny krwiomocz u dorosłego zawsze wymaga pełnej diagnostyki urologicznej — obrazowania górnych dróg moczowych i cystoskopii — nawet jeśli krwawienie ustąpiło samoistnie.
- Cystoskopia giętka jest badaniem podstawowym w diagnostyce guzów pęcherza moczowego.
- Palenie tytoniu i narażenie zawodowe na aminy aromatyczne zwiększają ryzyko raka pęcherza.
- Krwinkomocz (krew widoczna tylko w badaniu moczu) także wymaga oceny urologicznej przy czynnikach ryzyka.
Źródło: EAU Guidelines on Non-muscle-invasive Bladder Cancer
Zaburzenia erekcji
Zgodnie z EAU zaburzenia erekcji są często pierwszym sygnałem chorób sercowo-naczyniowych, dlatego diagnostyka obejmuje ocenę ciśnienia, lipidogramu, glikemii i poziomu testosteronu. Leczeniem pierwszego wyboru są inhibitory PDE5 wraz z modyfikacją stylu życia.
- Każdy pacjent powinien mieć ocenione ryzyko sercowo-naczyniowe.
- Aktywność fizyczna, redukcja masy ciała i zaprzestanie palenia poprawiają wyniki leczenia.
- Brak odpowiedzi na leki doustne nie kończy leczenia — istnieją kolejne linie terapii.
Źródło: EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health
Nietrzymanie moczu
EAU zaleca rozpoczęcie leczenia nietrzymania moczu od metod zachowawczych: treningu mięśni dna miednicy, treningu pęcherza i modyfikacji stylu życia. Dopiero ich nieskuteczność jest wskazaniem do farmakoterapii lub leczenia zabiegowego.
- Dzienniczek mikcji jest prostym i wartościowym narzędziem diagnostycznym.
- Trening mięśni dna miednicy prowadzony przez co najmniej 3 miesiące jest terapią pierwszego wyboru w wysiłkowym nietrzymaniu moczu.
- W pęcherzu nadreaktywnym stosuje się leki antymuskarynowe lub mirabegron.
Źródło: EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Female LUTS / Urinary Incontinence
Skąd pochodzą te zalecenia
Wytyczne EAU są aktualizowane co roku przez zespoły ekspertów na podstawie przeglądu badań naukowych. Pełne wersje dostępne są bezpłatnie na stronie uroweb.org/guidelines.